Powrót do bloga

Optymalizacja na maturze podstawowej 2026: Zdobądź 4 punkty w 4 prostych krokach

KMZespół KursMatma
28 marca 202610 min

Zadanie za 4 punkty na końcu arkusza wcale nie musi być trudne. Zobacz niezawodny schemat na zadania optymalizacyjne z funkcją kwadratową, który działa za każdym razem.

Wykres paraboli narysowany na tablicy z zaznaczonym wierzchołkiem

Ostatnie zadanie w arkuszu – dlaczego nie warto go omijać?

Kiedy otwierasz arkusz maturalny i docierasz do ostatnich stron, zazwyczaj wita Cię rozbudowane zadanie z geometrii, na widok którego większość maturzystów od razu traci zapał. „Wyznacz takie wymiary, dla których pole jest największe” – brzmi groźnie, prawda? W rzeczywistości optymalizacja na maturze podstawowej to jeden z najbardziej przewidywalnych pewniaków. Zawsze opiera się na tym samym, niezmiennym schemacie.

Zadanie optymalizacyjne w Formule 2023 jest warte aż 4 punkty (to prawie 10% całego egzaminu!). Nawet jeśli nie potrafisz rozwiązać go do końca, wystarczy wykonać początkowe kroki, aby zgarnąć punkty cząstkowe. Głównym celem tego typu zadań jest po prostu ułożenie funkcji kwadratowej i znalezienie jej wierzchołka. Zgadza się – cała ta straszna „optymalizacja” sprowadza się do znalezienia czubka paraboli!

Złoty schemat: 4 kroki do 4 punktów

Nie musisz być mistrzem wyobraźni przestrzennej. Wystarczy, że zaufasz poniższej procedurze. Każde zadanie z optymalizacji na poziomie podstawowym poprowadzi Cię dokładnie tą samą ścieżką.

Standardowy schemat oceniania zadania z optymalizacji przez CKE
KrokCo musisz zrobić?Zysk w punktach
1. Dane i zmiennaWyraź wszystkie długości/boki za pomocą jednej literki (najczęściej x).+1 punkt
2. Wzór funkcjiZapisz wzór na pole/objętość i wymnóż wszystko, by otrzymać trójmian kwadratowy.+1 punkt
3. Wierzchołek paraboliOblicz współrzędną p ze wzoru -b/2a. To Twój szukany wymiar!+1 punkt
4. Odpowiedź i dziedzinaSprawdź dziedzinę (wymiary muszą być > 0) i napisz odpowiedź do polecenia.+1 punkt
Nawet jeśli zrobisz błąd rachunkowy w Kroku 2, egzaminator i tak przyzna Ci punkty za poprawną metodę w Kroku 3!

Rozwiązanie prawdziwego zadania z arkusza CKE krok po kroku

Teoria teorią, ale zobaczmy, jak ten schemat sprawdza się w praktyce. Weźmy na warsztat realne zadanie z oficjalnych arkuszy próbnych na maj:

Rozważamy wszystkie prostopadłościany ABCDEFGH, w których krawędź BC ma długość 4, a suma długości wszystkich krawędzi wychodzących z wierzchołka B jest równa 15. Niech P(x) oznacza funkcję pola powierzchni całkowitej takiego prostopadłościanu w zależności od długości x krawędzi AB. Wyznacz wzór funkcji P. Oblicz długość x krawędzi AB tego z prostopadłościanów, którego pole powierzchni całkowitej jest największe.

Krok 1: Wypisz dane i uzależnij od jednej zmiennej

Z wierzchołka B wychodzą trzy krawędzie: długość, szerokość i wysokość. W zadaniu podali nam jedną z nich: krawędź BC = 4. Drugą krawędź kazali oznaczyć jako x (AB = x). Trzecią krawędzią jest wysokość (nazwijmy ją h).

Z treści wiemy, że suma tych trzech krawędzi to 15. Zapiszmy to prostym równaniem:
x + 4 + h = 15

Teraz musimy zostawić h samo po lewej stronie, przenosząc resztę na prawo:
h = 15 - 4 - x
h = 11 - x

W ten sposób mamy wszystkie trzy wymiary wyrażone za pomocą liczb i jednej zmiennej x: to są x, 4 oraz 11 - x.

Pamiętaj o dziedzinie!

Długość boku figury geometrycznej nie może być zerem ani liczbą ujemną. Zawsze musisz to zapisać:
x > 0 oraz 11 - x > 0 (co daje x < 11).
Zatem nasza dziedzina to x ∈ (0, 11). Za to jedno zdanie często można dostać lub stracić punkt!

Krok 2: Ułóż wzór funkcji

Pytają o pole powierzchni całkowitej prostopadłościanu. Przypominamy sobie wzór z karty wzorów (lub z logiki: to sześć prostokątów). Mamy dwie podstawy i cztery ściany boczne parami równe. Wzór to:
P = 2 * (a * b) + 2 * (a * c) + 2 * (b * c)

Podstawiamy nasze wymiary (czyli x, 4 oraz 11 - x):
P(x) = 2 * (x * 4) + 2 * (x * (11 - x)) + 2 * (4 * (11 - x))

Teraz najzwyklejsze w świecie mnożenie. Bez pośpiechu:
P(x) = 8x + 2x(11 - x) + 8(11 - x)
P(x) = 8x + 22x - 2x² + 88 - 8x

Porządkujemy, zaczynając od najwyższej potęgi:
P(x) = -2x² + 22x + 88

Gratulacje! Właśnie ułożyłeś funkcję kwadratową, która opisuje pole tego prostopadłościanu. Za ten krok masz już gwarantowane punkty.

Krok 3: Policz wierzchołek paraboli

Widzisz, że przy x² stoi liczba na minusie (-2). Oznacza to, że nasza parabola ma ramiona skierowane w dół, więc na samym szczycie osiąga swoją wartość największą. I o to dokładnie pytało CKE!

Szukamy argumentu p (zwanego też x_w), dla którego funkcja przyjmuje maksimum. Odpalamy kartę wzorów i znajdujemy:
p = -b / (2a)

Nasze parametry z funkcji P(x) = -2x² + 22x + 88 to: a = -2, b = 22. Podstawiamy:
p = -22 / (2 * (-2)) = -22 / -4 = 5,5

Wynik to x = 5,5.

Krok 4: Sprawdź dziedzinę i zapisz odpowiedź

Sprawdzamy, czy nasze x = 5,5 mieści się w dziedzinie, którą ustaliliśmy na początku (x ∈ (0, 11)). Mieści się idealnie!

Teraz czytamy ostatnie zdanie polecenia: "Oblicz długość x krawędzi AB tego z prostopadłościanów, którego pole powierzchni całkowitej jest największe."Pytali tylko o x, więc zadanie jest skończone! Jeśli zapytaliby o maksymalne pole, musielibyśmy nasze x = 5,5 wstawić z powrotem do wzoru funkcji na P(x) (czyli policzyć q). Tutaj jednak tego nie wymagają.

Odpowiedź: Długość krawędzi AB wynosi 5,5.

Gdzie maturzyści tracą cenne punkty?

Choć schemat jest prosty, stres często robi swoje. Zobacz, na czym najłatwiej się wyłożyć i jak tego uniknąć na swoim arkuszu.

Pułapki CKE w zadaniach optymalizacyjnych
Częsty błąd maturzystyKonsekwencjaJak tego uniknąć?
Brak zapisanej dziedzinyUtrata 1 punktu na samym końcuZawsze pisz, że bok x > 0.
Pomyłka w znakach przy mnożeniu nawiasówBłędny wierzchołek p, utrata 2 punktówMnóż powoli, używaj prostego kalkulatora do sprawdzenia dodawania.
Nieodczytanie polecenia do końcaPoliczenie x, ale brak np. obliczenia maksymalnego polaPrzeczytaj ostatnie zdanie zadania dwa razy przed wpisaniem 'Odp:'.

Zadania za 4 punkty to nie miejsce na improwizację, ale pole do popisania się chłodną głową i znajomością procedur. Z każdym przerobionym przykładem będziesz układać równania szybciej, a liczenie wierzchołka stanie się czystą formalnością. Nie zostawiaj takich zadań pustych – zawsze próbuj zapisać chociaż dziedzinę i ułożyć równanie.

Jeśli chcesz przetrenować więcej takich pewniaków i zobaczyć, jak krok po kroku rozwiązuję najtrudniejsze przypadki z optymalizacji, zapraszam Cię do dedykowanego modułu w moim kursie maturalnym!

Optymalizacja na maturze — najczęstsze pytania

Ile punktów jest za zadanie z optymalizacji?

Zwykle 4 punkty jako jedno z ostatnich zadań otwartych w arkuszu. To dużo, dlatego nigdy nie zostawiaj go pustego: nawet zapisane oznaczenia, równanie i dziedzina dają punkty cząstkowe.

Jaki schemat działa na optymalizację na poziomie podstawowym?

Cztery kroki z tego artykułu: wprowadź zmienną i zapisz równanie, wyznacz funkcję celu, określ dziedzinę, policz wierzchołek paraboli. Ten sam szablon pasuje do większości zadań optymalizacyjnych CKE.

Czy do optymalizacji potrzebne są pochodne?

Nie na poziomie podstawowym. Wystarczy funkcja kwadratowa i wierzchołek paraboli (p = -b/2a). Pochodne to narzędzie z rozszerzenia, na podstawie nikt ich od Ciebie nie wymaga.

Co zapisać, żeby dostać punkty cząstkowe bez pełnego rozwiązania?

Oznaczenia niewiadomych, ułożone równanie wynikające z treści oraz dziedzinę. Egzaminator punktuje każdy poprawny krok rozumowania, nawet jeśli końcowy wynik jest błędny lub go brakuje.


Kurs Matematyka Matura 2027

Od podstaw do pewnego wyniku na maturze

  • 70 lekcji krok po kroku
  • 500+ pytań maturalnych
  • Arkusze i zadania otwarte
  • Dostęp do matury 2027

519 zł

jednorazowo

Zobacz kurs